Απάντηση του κου Δημήτρη Μπουράνη , καθηγητή ΓΠΑ που έστειλε στις 27-1-2011 στον Πρόεδρο του ΓΕΩΤΕΕ

Μερικά (πολύ σοβαρά) γεγονότα

Αν ανατρέξουμε πίσω στα γεγονότα και αναζητήσουμε σκάνδαλα τα οποία έθεσαν σε πολύ σοβαρό κίνδυνο τη δημόσια υγεία, θα ανασύρουμε υποθέσεις όπως αυτές με τη μελαμίνη στο γάλα, τις διοξίνες, τις τρελές αγελάδες, σαλμονέλα σε κοτόπουλα, τον αυθώδη πυρετό σε χοιρινά, την τρομώδη νόσο των προβάτων, υπολείμματα φυτοφαρμάκων και νιτρικά σε λαχανικά, την σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών, και θα πρέπει να συμπεριλάβουμε όλη τη επιχειρηματολογία κατά ή υπέρ των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων. Κάθε φορά που ανακύπτει μία τέτοια υπόθεση, οι δημοσιογράφοι αναζητούν τα κατάλληλα πρόσωπα για να διαφωτίσουν τι ακριβώς συμβαίνει και ποιό είναι το μέγεθος της απειλής για την κοινωνία. Το θέμα της βιοασφάλειας και της διασφάλισης της δημόσιας υγείας, όπως και αυτό της παραγωγής τροφίμων υψηλής διατροφικής αξίας, είναι από τα κορυφαία θέματα. Οι έλληνες γεωπόνοι ως οι καθ’ύλην αρμόδιοι για χειριστούν κάθε παράμετρο που αφορά στα αγροτοδιατροφικά παραγωγικά συστήματα και να αντιμετωπίσουν τις παθογένειες αυτών των συστημάτων, είναι και αυτοί που θα προσεγγιστούν πρώτοι ή ισότιμα μεταξύ άλλων για να ενημερώσουν, να αναλύσουν και κυρίως να ενεργήσουν.

Η επαγγελματική επάρκεια που τεκμηριώνεται με βάση το πρόγραμμα σπουδών μπορεί να διασφαλίσει αποτελεσματικά τη δημόσια υγεία

Οι έλληνες γεωπόνοι είναι υποχρεωμένοι να περάσουν μέσα από ένα ασφυκτικό πρόγραμμα πενταετών σπουδών. Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει θεωρητική εκπαίδευση και υποχρεωτική εργαστηριακή άσκηση σε μαθήματα που συγκροτούν ένα βασικό γεωπονικό κορμό (ο οποίος και διαμορφώνει το πνεύμα και την αντίληψη του γεωπόνου), συνοδευόμενα από πλήθος μαθημών επιλογής, υποχρεωτική πρακτική άσκηση σε γεωπονικό επαγγελματικό ή επιστημονικό φορέα και υποχρεωτική εκπόνηση πτυχιακής μελέτης, διάρκειας τουλάχιστον ενός εξαμήνου. Με αυτό το πτυχίο (δίπλωμα) πενταετών ενιαίων και αδιάσπαστων γεωπονικών σπουδών, οι απόφοιτοι των γεωπονικών τμημάτων ΑΕΙ της χώρας εξασφαλίζουν άδεια άσκησης επαγγέλματος από το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο. Ο Γεωπόνος εντάσσεται στην κατηγορία των Γεωτεχνικών. Το επάγγελμα του Γεωτεχνικού ορίζεται στον Ν 1474/1984 και κατοχυρώνεται με το αρ 21 του Ν 2040/1992, ενώ με το ΠΔ 344/2000 ορίζεται ο τρόπος άσκησης του επαγγέλματος του Γεωτεχνικού και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο Β αναφέρεται στις επαγγελματικές δραστηριότητες και την υποχρεωτική απασχόληση των Γεωπόνων.

Ο βασικός κορμός εκπαίδευσης όλων των Γεωπόνων στην Ελλάδα, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται σε αυτόν τα μαθήματα εξειδίκευσης, διαρκεί τρία τουλάχιστον έως τέσσερα έτη φοίτησης και περιλαμβάνει τρεις υποχρεωτικούς τομείς μαθημάτων: α) μαθήματα βασικών επιστημών υποδομής (π.χ. Φυσική, Χημεία, Μαθηματικά, Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές, Βιοχημεία, Βοτανική, Φυσιολογία φυτών κ.α.), β) μαθήματα βασικής γεωπονικής παιδείας (π.χ. Επιστήμες Εδάφους, Νερού, Περιβάλλοντος κ.α.), γ) μαθήματα Φυτικής Παραγωγής, Ζωικής Παραγωγής, Οικονομίας, Βιοτεχνολογίας, Φυσικών Πόρων, Τεχνολογίας Τροφίμων. Αυτά τεκμηριώνουν την επαγγελματική επάρκεια με βάση το πρόγραμμα σπουδών.

Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, όταν θα πρέπει να αξιολογηθούν σπουδές γεωπόνου της αλλοδαπής, τα μέλη της Επιτροπής που θα επιφορτιστούν με την εξέταση της περίπτωσης, οφείλουν να εξετάσουν εκτενώς το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών, τίτλους και ύλη μαθημάτων, τα εξάμηνα φοίτησης, τις διδακτικές μονάδες και τον τρόπο αξιολόγησης σε κάθε μάθημα κ.ά., προκειμένου να αξιολογήσουν ποια μαθήματα συγκροτούν αυτές τις σπουδές, και αν συμπεριλαμβάνονται μαθήματα τόσο βασικών επιστημών υποδομής και βασικής γεωπονικής παιδείας όσο και μαθήματα Φυτικής Παραγωγής, Ζωικής Παραγωγής, Οικονομίας, Βιοτεχνολογίας, Φυσικών Πόρων και Τεχνολογίας Τροφίμων, που αποτελούν, όπως προαναφέρθηκε, το βασικό κορμό εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Επομένως ο αρμόδιος ελεγκτικός φορέας οφείλει να εξετάσει αν έχει αποκτηθεί η βασική εκπαίδευση Γεωπόνου, η οποία απαιτείται για την άσκηση του επαγγέλματος του Γεωπόνου στην Ελλάδα, ότι υφίστανται τα απαιτούμενα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού και αν απαιτείται ή όχι η επιβολή αντισταθμιστικών μέτρων.

Τα προηγούμενα εξασφαλίζουν ότι ο έλληνας γεωπόνος διαθέτει τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα για να ασκήσει το επάγγελμά του στη βάση της διασφάλισης της δημόσιας υγείας, ενώ συγχρόνως διαθέτει το υπόβαθρο για να κατανοήσει τις εξελίξεις, να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, να τεκμηριώσει και να εκπαιδεύσει.

Τα προγράμματα γεωπονικών σπουδών στη χώρα μας δεν είναι αναχρονιστικά. Τα γεωπονικά πανεπιστημιακά τμήματα της χώρας έχουν συμμετάσχει όλα χωρίς εξαίρεση και συνεχίζουν να συμμετέχουν ενεργά και ουσιαστικά σε όλα τα αναβαθμιστικά προγράμματα που υλοποίησε και υλοποιεί το Υπουργείο Παιδείας. Τα προγράμματα συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι διεθνών προδιαγραφών, υλοποιούνται με βάση εγκεκριμένα τεχνικά δελτία και ελέγχονται από την αρμόδια υπηρεσία τόσο σε επίπεδο φυσικού έργου όσο και σε επίπεδο οικονομικής διαχείρισης. Παράλληλα, οι εκθέσεις αξιολόγησης των γεωπονικών πανεπιστημιακών τμημάτων αναρτώνται στον ιστότοπο της Αρχής Διασφάλισης Ποιότητας και είναι στη διάθεση παντός ενδιαφερομένου.

Τα προγράμματα γεωπονικών σπουδών στη χώρα μας έχουν σύνδεση με τον εθνικό και διεθνή γεωπονικό χώρο. Από τη μελέτη των πρακτικών των σχετικών ημερίδων και συνεδρίων προκύπτει ότι έχουν αναλυθεί εκτενώς τα δυνατά και αδύνατα σημεία, οι ευκαιρίες και οι κίνδυνοι του γεωπονικού επαγγέλματος και της γεωπονικής αγοράς εργασίας. Τα γραφεία διασύνδεσης έχουν εκπονήσει μελέτες χαρτογράφησης του γεωπονικού περιβάλλοντος εργασίας και των απόψεων αποφοίτων και εργοδοτών, τα συμπεράσματα των οποίων έχουν ληφθεί υπόψη στις σχεδιαστικές αναβαθμίσεις των προσφερομένων προγραμμάτων σπουδών και τα οποία καταδεικνύουν ότι η ποιότητα των αποφοίτων είναι επαρκής για την ασφαλή άσκηση του επαγγέλματος.

Τα γεωτεχνικά πανεπιστημιακά τμήματα, το επιμελητήριό μας και οι επαγγελματικοί φορείς βρίσκονται σε άμεση σύνδεση, με αποτέλεσμα να υφίσταται λειτουργικός μηχανισμός διασύνδεσης, ανάδειξης, συζήτησης και προώθησης αποφάσεων επί των επαγγελματικών θεμάτων με στόχο την καλύτερη αντιμετώπισή τους. Ιδιαιτέρως επισημαίνεται η συνάντηση που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γεωπόνων Λάρισας στα μέσα του 2010, από την οποία προέκυψε εκτενής καταγραφή των θεμάτων που αντιμετωπίζει το επάγγελμα του γεωπόνου σε εθνικό επίπεδο. Η ιδιαίτερη επισήμανση σχετίζεται με το γεγονός ότι μέσα στο 2010 είδαμε να αλλάζει ραγδαία ο εθνικός χάρτης όσον αφορά στο επάγγελμά μας, με την ανεργία στον κλάδο να καλπάζει σε ανησυχητικά επίπεδα και την ύφεση να χτυπάει αλύπητα τους συναδέλφους μας εκεί έξω, με αποτέλεσμα να μας ανησυχεί ιδιαίτερα τι περιμένει τους αποφοίτους μας και πώς να τους θωρακίσουμε αποτελεσματικότερα. Και πάντοτε υπάρχει πίεση εκ μέρους των γεωπονικών φορέων, για να μην υποχωρεί ο πήχυς της επαγγελματικής ποιότητας των αποφοίτων.

Η ανάληψη τεχνικής ευθύνης είναι ενδογενές χαρακτηριστικό του επαγγέλματος του γεωπόνου

Η εκτεταμένη συζήτηση σχετικά με την εφαρμογή της Σύστασης 2008/C111/01 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου που έλαβε χώρα μέσα στο 2010 ανέδειξε ότι το επίπεδο ανάληψης τεχνικής ευθύνης και η διαβάθμισή του είναι ένα θέμα μείζονος σημασίας για τον γεωπόνο, όπως και η ικανότητα του γεωπόνου να συντάσσει μελέτες, να διενεργεί πραγματογνωμοσύνες και κυρίως να διενεργεί ελέγχους. Τα γεωπονικά τμήματα είναι παραγωγικά τμήματα και κατά συνέπεια πρέπει να διασφαλίζουν εκπαίδευση για παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα και ικανότητα εκτέλεσης έργων σε μεγάλη κλίμακα. Αυτό εξασφαλίζεται 1) από την ενσωμάτωση μαθημάτων γνώσης των παραγωγικών γεωπονικών συστημάτων στο πρόγραμμα σπουδών του γεωπόνου, 2) με το πρακτικό μέρος να είναι τουλάχιστον το 40% του συνόλου του γεωπονικού μαθήματος, 3) από την υποχρεωτική τετράμηνη πρακτική άσκηση, και 4) από την υποχρεωτική πτυχιακή μελέτη (ή διπλωματική εργασία).

Με βάση τα προσόντα του ο γεωπόνος μπορεί, μόνος του ή συνεργασία με άλλες ειδικότητες γεωπόνων, γεωτεχνικών, μηχανικών ή άλλων επιστημόνων, ανάλογα με την ειδίκευσή του και την φύση του γεωπονικού έργου, να αναλαμβάνει την τεχνική ευθύνη προς διασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος στους τομείς απασχόλησής του, σύμφωνα με το Π.Δ. 344/2000. Για παράδειγμα, στο άρθρο 8, εδάφιο β, «σε δραστηριότητες που έχουν σχέση με την προστασία, αξιοποίηση και διατήρηση της ισορροπίας του φυσικού περιβάλλοντος καθώς και στην αποκατάσταση ζημιών, εφόσον αυτές έχουν σχέση με το γνωστικό τους αντικείμενο», είναι παραπάνω από προφανές ότι οι γεωπόνοι έχουν το μέγιστο επίπεδο τεχνικής ευθύνης, αφού αυτή η «αποκατάσταση ζημιών» έχει να κάνει με οικοσύστημα και βιολογικό υλικό, ενώ οι αποκαταστάσεις σε τέτοια κλίμακα είναι δαπανηρές. Τα τεχνικά γραφεία που εμπλέκονται συνήθως έχουν μικτή στελέχωση και τα συνεργεία εργάζονται βάσει μελέτης η οποία σαφώς θα πρέπει να έχει λάβει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του έργου. Και τα γεωπονικά έργα απαιτούν συνεχή παρακολούθηση γιατί περιλαμβάνουν ζωντανούς οργανισμούς και οι αστοχίες πέρα από την οικονομική ζημιά, αφορούν την ίδια την υγεία μας σε πολλές περιπτώσεις. Υπενθυμίζεται ότι οι γεωπόνοι απασχολούνται και ως πραγματογνώμονες συντάσσοντας τεχνικές εκθέσεις και γνωμοδοτήσεις σε θέματα συναφή με το γνωστικό τους αντικείμενο.

Τα σύγχρονα εφόδια του Γεωπόνου τον καθιστούν ικανό να επιχειρεί την υλοποίηση καινοτομιών συνδυάζοντας την επιστημονική και τεχνική του εκπαίδευση και έχοντας την ικανότητα να επικοινωνεί και να συνεργάζεται με τις άλλες ειδικότητες γεωτεχνικών, μηχανικών ή άλλων επιστημόνων για την επίλυση ευρέος φάσματος γεωπονικών προβλημάτων.

Τα μαθησιακά αποτελέσματα που αντιστοιχούν στα προσόντα των Γεωπόνων, οδηγούν: α) σε προχωρημένες γνώσεις γεωπονίας, οι οποίες συνεπάγονται κριτική κατανόηση θεωριών και αρχών, β) προχωρημένες δεξιότητες, απόδειξη δεξιοτεχνίας και καινοτομίας, που απαιτούνται για την επίλυση σύνθετων και απρόβλεπτων προβλημάτων στα γεωπονικά αντικείμενα και γ) σε ικανότητες διαχείρισης σύνθετων τεχνικών ή επαγγελματικών δραστηριοτήτων ή σχεδίων εργασίας, με ανάληψη ευθύνης για τη λήψη αποφάσεων σε απρόβλεπτα περιβάλλοντα εργασίας του Γεωπόνου, καθώς και στην ανάληψη ευθύνης για την διαχείριση της επαγγελματικής ανάπτυξης ατόμων και ομάδων.

Το γεωπονικό επάγγελμα είναι «πράσινο» επάγγελμα με καθοριστική συμβολή στην πράσινη ανάπτυξη

Η αντίληψη του περιβάλλοντος είναι στην ημερήσια διάταξη της άσκησης του επαγγέλματος, καθ’όσον αν εστιάσουμε στο αποτέλεσμα των παραγωγικών συστημάτων βλέπουμε ότι τον σημερινό γεωπόνο δεν τον απασχολεί μόνο πως θα μεγιστοποιήσει την απόδοση του παραγωγικού συστήματος, αλλά και πως θα εξασφαλίσει την καλύτερη δυνατή ποιότητα. Δηλαδή έχει να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα αριστοποίησης. Για να χειριστεί κάποιος (γεωπόνος ή μη) ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει να μπορεί να απαντήσει σε μία σειρά ερωτημάτων του τύπου: που, πως, πόσο, πότε και γιατί. Και εκεί ακριβώς είναι η καρδιά της διαφοροποίησης ενός πανεπιστημιακού εκπαιδευτικού προγράμματος έναντι των άλλων κατηγοριών. Όλοι μπορούν να μάθουν το πού, πώς, πόσο και πότε σε μία εφαρμογή που έχει τρέξει για αρκετά χρόνια και υπάρχει εμπειρία στο κοινωνικό περιβάλλον. Λίγοι όμως γνωρίζουν το γιατί και ακόμη λιγότεροι μπορούν να καινοτομήσουν. Η επίτευξη της ποιότητας απαιτεί να ξέρεις τι κάνεις, δηλαδή να διαθέτεις όλο το απαιτούμενο επιστημονικό υπόβαθρο. Οπότε το παραγωγικό σύστημα παύει να είναι ένα «μαύρο κουτί» για το οποίο εκτιμάς πως περιμένεις να ανταποκριθεί σε κάθε πακέτο χειρισμών. Χωρίς το αναγκαίο υπόβαθρο που θα επιτρέπει απαντήσεις σε κάθε γιατί ή τουλάχιστον στα περισσότερα από αυτά, το παραγωγικό σύστημα θα παραμένει ένα «μαύρο κουτί». Πολύ δε περισσότερο όταν αυτό το παραγωγικό σύστημα σχετίζεται άμεσα με την υγεία μας, το φαγητό που τρώμε, το νερό που πίνουμε, τον αέρα που αναπνέουμε, αλλά και την αναψυχή μας (γιατί αναψυχή και φύση είναι άρρηκτα συνδεδεμένα). Υγεία και ποιότητα ζωής σε ένα καθαρό περιβάλλον είναι στοιχήματα ζωής, μαζί με την ορθολογική αξιοποίηση των φυσικών πόρων και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Είναι λέξεις κλειδιά, που χαρακτηρίζουν την καθημερινότητα της ζωής μας, είναι είναι άρρηκτα συνυφασμένα με το επάγγελμα του γεωπόνου και τεκμηριώνεται ότι το μεταφέρουν στο επίπεδο του λειτουργήματος.

Το επάγγελμα του γεωπόνου ΔΕΝ είναι κλειστό επάγγελμα

Εκτός από την άδεια άσκησης επαγγέλματος, δεν συντρέχει κανένας άλλος λόγος από αυτούς που μνημονεύονται στο αρ.2, παρ.2 του προσχεδίου του νόμου.

Η άδεια άσκησης επαγγέλματος γεωτεχνικού ΔΕΝ αποτελεί αδικαιολόγητο περιορισμό στην πρόσβαση και την άσκηση του επαγγέλματός του

Από τα προηγούμενα τεκμηριώνεται ότι η άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων του γεωπόνου σχετίζεται άμεσα με τη δημόσια υγεία και ασφάλεια και με την ορθολογική χρήση και διαχείριση των φυσικών πόρων και κατά συνέπεια εισηγούμαστε ότι είναι δυνατή η θέσπιση εξαίρεσης ως προς το συγκεκριμένο επάγγελμα από τη διάταξη της παρ.2 του αρ.2, επειδή η διατήρηση του νομικού καθεστώτος της διοικητικής άδειας επιβάλλεται από τους επιτακτικούς λόγους δημόσιου συμφέροντος που αναφέρθηκαν παραπάνω, ενώ συγχρόνως πληρούνται προς τούτο οι προϋποθέσεις της αρχής της αναλογικότητας.

Η παράθεση ενός πλήρους καταλόγου κατ’αρχήν των κρατικών υπηρεσιών και ελεγκτικών οργανισμών οι οποίοι σχετίζονται με την διασφάλιση της δημόσιας υγείας και είναι στελεχωμένοι με γεωπονους, είναι απαραίτητη για την πληρη ανάδειξη της παραπάνω τεκμηρίωσης.